โครงการวิจัยหนุนเกษตรกรลดการเผา พลิกเศษวัสดุเกษตรเป็นวัสดุปลูกและคลุมดิน สร้างรายได้–ลดมลภาวะฝุ่น PM 2.5

สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.) ได้รับการสนับสนุนทุนวิจัยจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) โดยมี ดร.อนันต์ พิริยะภัทรกิจ นักวิจัยอาวุโส หัวหน้าโครงการ พร้อมเครือข่ายทีมวิจัย ในการดำเนินงานโครงการ “การปลูกเลี้ยงไม้ดอกไม้ประดับเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่ม และลดมลภาวะฝุ่น PM 2.5” โดยมุ่งเน้นพื้นที่จังหวัดเชียงรายและพะเยา ซึ่งเป็นพื้นที่ประสบปัญหาคุณภาพอากาศจากค่าฝุ่นละอองขนาดเล็ก PM 2.5 เกินมาตรฐาน และมีจำนวนจุดความร้อน (Hotspot) สูงในช่วงฤดูแล้ง อันเป็นผลมาจากพฤติกรรมการเผาเศษวัสดุทางการเกษตรที่ยังคงพบอย่างต่อเนื่อง

โครงการดังกล่าวมีเป้าหมายเพื่อแก้ไขปัญหามลพิษจากการเผาในพื้นที่การเกษตร โดยส่งเสริมการใช้ประโยชน์จากเศษวัสดุเหลือทิ้ง เช่น ตอฟาง ตอข้าวโพด และเศษพืชต่าง ๆ ที่เกษตรกรเคยกำจัดด้วยการเผา ให้เปลี่ยนมาใช้กระบวนการย่อยสลายและหมัก เพื่อนำกลับมาใช้เป็นวัสดุปลูกหรือวัสดุคลุมดิน ช่วยปรับปรุงโครงสร้างดินเพิ่มอินทรียวัตถุ ลดการสูญเสียน้ำ ลดต้นทุนการผลิต และลดปริมาณการเผาไหม้ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของภาวะหมอกควันและฝุ่น PM 2.5 ในภาคเหนือตอนบน ทั้งยังเป็นการสร้างมูลค่าเพิ่มจากทรัพยากรที่มีอยู่ในชุมชน ส่งเสริมให้เกิดการจัดการเกษตรที่ยั่งยืนมากยิ่งขึ้นในระยะยาว

ทั้งนี้ เมื่อวันที่ 18–19 พฤศจิกายน 2568 วว. ได้ลงพื้นที่ติดตามผลการดำเนินงานอย่างต่อเนื่อง ร่วมกับเกษตรกรในพื้นที่เชียงรายและพะเยา พบว่ามีการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการจัดการวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรจากการเผา มาเป็นการนำซังข้าวโพดและฟางข้าวมาใช้เป็นวัสดุคลุมดิน รวมถึงการรวบรวมเศษใบไม้และกิ่งไม้จากการตัดแต่งพืชสวน เช่น ลำไย และลิ้นจี่ มาหมักเป็นปุ๋ยอินทรีย์และวัสดุปลูก ซึ่งช่วยลดต้นทุนการผลิต เพิ่มอินทรียวัตถุในดิน และสร้างมูลค่าเพิ่มจากทรัพยากรที่มีอยู่ในท้องถิ่น

การลงพื้นที่ติดตามงานครั้งนี้สะท้อนถึงความก้าวหน้าในการขับเคลื่อนโครงการที่มุ่งลดการเผาในภาคการเกษตรและสร้างระบบการจัดการเศษวัสดุเหลือทิ้งอย่างยั่งยืน โดยเกษตรกรในพื้นที่เริ่มนำซังข้าวโพด ฟางข้าว และเศษใบไม้มาปรับใช้เป็นวัสดุคลุมดินและปุ๋ยอินทรีย์ตามแนวทางที่โครงการส่งเสริม เพื่อปลูกเลี้ยงไม้ดอกไม้ประดับเศรษฐกิจ ซึ่งช่วยลดการเกิดจุดความร้อน (Hotspot) ลดมลพิษฝุ่น PM 2.5 พร้อมทั้งสร้างมูลค่าเพิ่มและลดต้นทุนการผลิต ตอกย้ำบทบาทของโครงการในการยกระดับคุณภาพสิ่งแวดล้อม และส่งเสริมรายได้ให้ชุมชนในจังหวัดเชียงรายและพะเยาอย่างเป็นรูปธรรม

ภาพการทำวัสดุปรุงดินจากเศษวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร กลุ่มดอกไม้อารมณ์ดีบ้านนางแลใน ต.นางแล อ.เมือง จ.เชียงราย